Κείμενο: Νίκος Μέντζας
Στις 24 Φεβρουαρίου 1821 ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, ως Γενικός Επίτροπος της Αρχής της Φιλικής Εταιρίας, υψώνει την επαναστατική σημαία στο Ιάσιο και δημοσιοποιεί την προκήρυξη για την έναρξη του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα.
ΜΑΧΟΥ ΥΠΕΡ ΠΙΣΤΕΩΣ ΚΑΙ ΠΑΤΡΙΔΟΣ
Η ώρα ήλθεν, ω Άνδρες Έλληνες! Προ πολλού οι λαοί της Ευρώπης, πολεμούντες υπέρ των ιδίων δικαιωμάτων και ελευθερίας αυτών, μας επροκάλουν εις μίμησιν. Αυτοί, καίτοι οπωσούν ελεύθεροι, επροσπάθησαν όλαις δυνάμεσι να αυξήσωσι την ελευθερίαν, και δι’ αυτής πάσαν την ευδαιμονίαν.
Οι αδελφοί μας και φίλοι μας πανταχού έτοιμοι, οι Σέρβοι, οι Σουλιώται, και όλη η Ηπειρος, οπλοφορούντες μας περιμένουσι. Ας ενωθώμεν λοιπόν με ενθουσιασμόν! Η πατρίς μάς προσκαλεί!
Η Ευρώπη, προσηλόνουσα τους οφθαλμούς της εις ημάς, απορεί διά την ακινησίαν μας. Ας αντηχήσωσι λοιπόν όλα τα όρη τής Ελλάδος από τον ήχον τής πολεμικής μας σάλπιγγος, και αι κοιλάδες από την τρομεράν κλαγγήν των αρμάτων μας. Η Ευρώπη θέλει θαυμάση τας ανδραγαθίας μας, οι δε τύραννοι ημών τρέμοντες και ωχροί, θέλουσι φύγει απ’ έμπροσθέν μας.
Οι φωτισμένοι λαοί της Ευρώπης ενασχολούνται εις την αποκατάστασιν της ιδίας ευδαιμονίας και πλήρεις ευγνωμοσύνης διά τας προς αυτούς των προπατόρων μας ευεργεσίας, επιθυμούσι την ελευθερίαν της Ελλάδος.
Ημείς, φαινόμενοι άξιοι της προπατορικής αρετής και του παρόντος αιώνος, είμεθα εύελπεις, να επιτύχωμεν την υπεράσπισιν αυτών και βοήθειαν. Πολλοί εκ τούτων φιλελεύθεροι θέλουσιν έλθη, διά να συναγωνισθώσι με ημάς. Κινηθήτε, ω φίλοι, και θέλετε ιδεί μίαν κραταιάν δύναμιν να υπερασπισθή τα δίκαιά μας! Θέλετε ιδεί και εξ αυτών των εχθρών μας πολλούς, οίτινες, παρακινούμενοι από την δικαίαν μας αιτίαν, να στρέψωσι τα νώτα προς τον εχθρόν και να ενωθώσι με ημάς. Ας παρρησιασθώσι με ειλικρινές φρόνημα· η πατρίς θέλει τους εγκολπωθεί. Ποίος λοιπόν εμποδίζει τους ανδρικούς σας βραχίονας; Ο άνανδρος εχθρός μας είναι ασθενής και αδύνατος· οι στρατηγοί μας έμπειροι και όλοι οι ομογενείς γέμουσιν ενθουσιασμού. Ενωθήτε λοιπόν, ω ανδρείοι και μεγαλόψυχοι Έλληνες! Ας σχηματισθώσι φάλαγγες εθνικαί, ας εμφανισθώσι πατριωτικαί λεγεώνες, και θέλετε ιδεί τους παλαιούς εκείνους κολοσσούς του δεσποτισμού να πέσωσιν εξ ιδίων απέναντι των θριαμβευτικών μας σημαίων. Εις την φωνήν της σάλπιγγός μας όλα τα παράλια του Ιονίου και Αιγαίου πελάγους θέλουσι αντηχήσει· τα ελληνικά πλοία, τα οποία εν καιρώ ειρήνης ήξεραν να εμπορεύωνται, και να πολεμώσι, θέλουσι σπείρη εις όλους τους λιμένας του τυράννου με το πυρ και την μάχαιραν, την φρίκην και τον θάνατον.
Ποία ελληνική ψυχή θέλει αδιαφορήσει εις την πρόσκλησιν της πατρίδος; Εις την Ρώμην ένας του Καίσαρος φίλος, σείων την αιματομένην χλαμύδα του τυράννου, εγείρει τον λαόν. Tι θέλετε κάμει σεις, ω Έλληνες, προς τους οποίους η πατρίς γυμνή μεν δεικνύει τας πληγάς της, με διακεκομμένην δε φωνήν επικαλείται την βοήθειαν των τέκνων της; Η θεία πρόνοια, ω φίλοι συμπατριώται, ευσπλαγχνισθείσα πλέον τας δυστυχίας μας, ηυδόκησεν ούτω τα πράγματα, ώστε με μικρόν κόπον θέλομεν απολαύση με την ελευθερίαν πάσαν ευδαιμονίαν. Αν λοιπόν από αξιόμεμπτον αβελτηρίαν αδιαφορήσωμεν, ο τύραννος γενόμενος αγριώτερος, θέλει πολλαπλασιάσει τα δεινά μας, και θέλομεν καταντήση διά παντός το δυστυχέστερον πάντων των εθνών.
Στρέψατε τους οφθαλμούς σας, ω συμπατριώται, και ίδετε την ελεεινήν μας κατάστασιν! Ιδετε εδώ τους ναούς καταπατημένους, εκεί τα τέκνα μας αρπαζόμενα διά χρήσιν αναιδεστάτην της αναιδούς φιληδονίας των βαρβάρων τυράννων μας, τους οίκους μας γεγυμνωμένους, τον αγρούς μας λεηλατισμένους και ημάς αυτούς ελεεινά ανδράποδα!
Είναι καιρός να αποτινάξωμεν τον αφόρητον τούτον Ζυγόν, να ελευθερώσωμεν την πατρίδα, να κρημνίσωμεν από τα νέφη την ημισέληνον, δια να υψώσωμεν το σημείον, δι’ ου πάντοτε νικώμεν, λέγω τον Σταυρόν, και ούτω να εκδικήσωμεν την πατρίδα μας και την ορθόδοξον ημών πίστιν από την ασεβή των ασεβών καταφρόνησιν.
Μεταξύ ημών ευγενέστερος είναι, όστις ανδρειοτέρως υπερασπισθή τα δίκαια της Πατρίδος και ωφελιμοτέρως την δουλεύση. Το έθνος συναθροιζόμενον θέλει εκλέξη τους Δημογέροντάς του, και εις την ύψιστον ταύτην Βουλήν θέλουσιν υπείκει όλαι μας αι πράξεις.
Ας κινηθώμεν λοιπόν μέ εν κοινόν φρόνιμα! Οι πλούσιοι ας καταβάλωσιν μέρος της ιδίας περιουσίας· oι ιερoί ποιμένες ας εμψυχώσωσι τον λαόν με το ίδιόν των παράδειγμα, και oι πεπαιδευμένοι ας συμβουλεύσωσιν τα ωφέλιμα· οι δε εν ξέναις αυλαίς υπουργούντες στρατιωτικοί και πολιτικοί ομογενείς, αποδίδοντες τας ευχαριστίας, εις ην έκαστος υπουργεί δύναμιν, ας ορμήσωσιν όλοι εις το ανοιγόμενον ήδη μέγα και λαμπρόν στάδιον, και ας συνεισφέρωσιν εις την πατρίδα τον χρεωστούμενον φόρον, και, ως γενναίoι, ας ενοπλισθώμεν όλοι άνευ αναβολής καιρού με το ακαταμάχητον όπλον της ανδρείας, και υπόσχομαι εντός ολίγου την νίκην και μετ’ αυτήν παν αγαθόν. Πoίoι μισθωτοί και χαύνοι δούλοι τολμούν να αντιπαραταχθώσιν απέναντι λαού, πολεμούντος υπέρ της ιδίας ανεξαρτησίας; Μάρτυρες oι Ηρωικοί αγώνες των προπατόρων μας· μάρτυς η lσπανία, ήτις πρώτη και μόνη κατετρόπωσε τας αηττήτους φάλαγγας ενός τυράννου.
Με την Ένωσιν, ω συμπολίται, με το προς την ιεράν Θρησκείαν σέβας, με την προς τους νόμους και τους στρατηγούς υποταγήν, με την ευτολμίαν και σταθηρότητα, η νίκη μας είναι βεβαία και αναπόφευκτος. Αυτή θέλει στεφανώσει μέ δάφνας αειθαλείς τους ηρωικούς αγώνας μας· αυτή με χαρακτήρας ανεξαλείπτους θέλει χαράξη τα ονόματα ημών εις τον ναόν της αθανασίας, διά το παράδειγμα των επερχομένων γενεών. Η Πατρίς θέλει ανταμείψει τα ευπειθή και γνήσιά της τέκνα με τα βραβεία της δόξης και τιμής· τα δε απειθή και κωφεύοντα εις την τωρινήν της πρόσκλησιν, θέλει αποκηρύξη ως νόθα και ασιανά σπέρματα, και θέλει παραδώση τα ονόματά των, ως άλλων προδότων, εις τον αναθεματισμόν και κατάραν των μεταγενεστέρων.
Ας καλέσωμεν λοιπόν εκ νέου, ω ανδρείοι και μεγαλόψυχοι Έλληνες, την ελευθερίαν εις την κλασικήν γην της Ελλάδος! Ας συγκροτήσωμεν μάχην μεταξύ του Μαραθώνος και των Θερμοπυλών! Ας πολεμήσωμεν εις τους τάφους των πατέρων μας, οι οποίοι, διά να μάς αφήσωσιν ελευθέρους, επολέμησαν και απέθανον εκεί! Το αίμα των τυράννων είναι δεκτόν εις την σκιάν τον Επαμεινώνδου Θηβαίου, και του Αθηναίου Θρασυβούλου, οίτινες κατετρόπωσαν τους τριάκοντα τυράννους· εις εκείνας του Αρμοδίου και Αριστογείτωνος, οι οποίοι συνέτριψαν τον Πεισιστρατικόν ζυγόν· εις εκείνην του Τιμολέοντος, όστις απεκατέστησε την ελευθερίαν εις την Κόρινθον και τας Συρακούσας· μάλιστα εις εκείνας τον Μιλτιάδου και Θεμιστοκλέους, του Λεωνίδου και των τριακοσίων, οίτινες κατέκοψαν τοσάκις τους αναριθμήτους στρατούς των βαρβάρων Περσών, των οποίων τους βαρβαροτέρους και ανανδροτέρους απογόνους πρόκειται εις ημάς σήμερον, με πολλά μικρόν κόπον να εξαφανίσωμεν εξ ολοκλήρου.
Εις τα όπλα λοιπόν, φίλοι, η πατρίς μάς προσκαλεί!
Την 24ην Φεβρουαρίου 1821.
Εις το γενικόν στρατόπεδον του Ιασίου.
Αλέξανδρος Υψηλάντης
 |
| Ο πατριάρχης Γρηγόριος Ε'
Τον Μάρτιο, το Πατριαρχείο και ο επίσημος κλήρος εξέδωσαν αφορισμούς εναντίον των “Φιλικών” - όπως είχαν κάνει και παλιότερα εναντίον του Ρήγα Φεραίου - που δημοσιοποιήθηκαν υπό μορφή επιστολών, με πρωτοβουλία του Πατριάρχη Γρηγόριου Ε’. Παράλληλα, ο Γρηγόριος έπλεκε το εγκώμιο στην “ευεργέτιδα” για τον Ελληνισμό Οθωμανική Αυτοκρατορία, με δηλώσεις που έχουν πολλά κοινά με τις αντίστοιχες των δωσιλόγων μεταγενέστερων εποχών, όπως κατά την κατοχή του ‘41 - ‘44 και την σημερινή εποχή των “φίλων" και "εταίρων” και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παρατίθενται ενδεικτικά αποσπάσματα από τις επιστολές αυτές:
"Όταν η αχαριστία είναι συνωδευμένη και με πνεύμα κακοποιόν και αποστατικόν εναντίον της κοινής ημών ευεργέτιδος και τροφού, κραταιάς και αητήττου βασιλείας (σ. εννοεί την Οθωμανική Αυτοκρατορία), τότε εμφαίνει και τρόπον αντίθεον, επειδή ουκ εστί, φησί βασιλεία και εξουσία, ειμή υπό "Θεού τεταγμένη", όθεν και πας ο αντιτεινόμενος αυτή την θεόθεν εις ημάς τεταγμένη κραταιά βασιλεία τη του Θεού διαταγή ανθέστηκε. Κια τα δυο ταύτα ουσιώδη και βάσιμα ηθικά και θρησκευτικά χρέη κατεπάτησαν με απαραδειγμάτιστον θρασύτητα και αλαζονείαν ότε προσδιορισθείς της Μολδαβίας ηγεμών, ως μη ώφειλε, Μιχαήλ Σούτσος και ο του γνωστού αγνώμονος και φυγάδος Υψηλάντου αγνώμων υιός Αλέξανδρος Υψηλάντης…
Ο Μιχαήλ, φύσει κακόβουλος, ων, εφάνη τέρας έμψυχον αχαριστίας (σ. προς την Οθωμανική Αυτοκρατορία) συνεφώνησε με του Αλέξανδρου Υψηλάντου, υιού του δραπέτου και φυγάδος εκείνου Υψηλάντου, όστις παραλαβόν μερικούς ομοίους βοηθούς, ετόλμησε να έλθη εις την Μολδαυίαν, και αμφότεροι απονενοημένοι επίσης, αλαζόνες και δοξομανείς, ή μάλλον ειπείν ματαιόφρονες, εκήρυξαν του γένους την ελευθερίαν και με την φωνήν αυτήν εφείλκυσαν πολλούς των εκεί κακοηθείς και ανόητους, διασπείραντες και αποστόλους εις διάφορα μέρη δια να εξαπατήσωσι και να εφελκύωσι εις τον ίδιον της απωλείας κρημνόν και άλλους, πολλούς των ομογενών μας…
Με ραδιουργίας εσχημάτισαν την ολεθρίαν σκηνήν οι δυο ούτοι και οι τούτων συμπράκτορες φιλελεύθεροι, μάλλον δε μισελεύθεροι, και επεχείρησαν έργον μιαρόν, θεοστεγές και ασύνετον, θέλοντες να διακηρύξωσι την άνεσην και ησυχίαν των ομογενών μας πιστών ραγιάδων της κραταιάς βασιλείας την οποίαν απολαμβάνουσιν υπό την αμφιλαφή αυτής σκιάν με τόσης ελευθερίας προνόμια, όσα δεν απολαμβάνει άλλο έθνος υποτελές και υποκείμενον. Αντί λοιπόν φιλελευθέρων εφάνησαν μισελεύθεροι, και αντί φιλογενών και φιλόθρησκων εφάνησαν μισογενείς μισόθρησκοι και αντίθεοι, σπεύδοντες να επιφέρωσι κοινόν και γενικόν τον όλεθρον εναντίον παντός του γένους.”
Αρκετά χρόνια μετά την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους, το 1871, ο πατριάρχης Γρηγόριος Ε’ ανακηρύχθηκε ήρωας της Επανάστασης, σε μια προσπάθεια σύνδεσης της εθνεγερσίας με την επίσημη εκκλησία. Παρά την καθοριστική συμβολή της θρησκείας στην διεξαγωγή της επανάστασης, η επίσημη εκκλησία επωφελήθηκε τα μέγιστα από αυτή την κίνηση, καταφέρνοντας όχι μόνο να "ξεπλύνει" σκοτεινά σημεία της, αλλά και να συνδεθεί άρρηκτα με το επαναστατικό ξέσπασμα.
|
 |
| Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ευλογεί τη σημαία της Επανάστασης, κατά την παράδοση |
Τον Γενάρη του 1821, οι προύχοντες του Μοριά, αποφασισμένοι να σταθούν εμπόδιο στα σχέδια των Φιλικών για εθνική απελευθέρωση, είχαν καλέσει τον “Φιλικό” ιερέα Γρηγόριο Δίκαιο Παπαφλέσσα σε συνάντηση στο Αίγιο. Ο Δημήτρης Φωτιάδης γράφει σχετικά:
"Μαζεύονται στις 26 του Γενάρη 1821 στο σπίτι του Αντρέα Λόντου κι ο Παπαφλέσσας τους δείχνει τα πληρεξούσια γράμματα του Υψηλάντη. Έπειτα τους διαβάζει τις γραφτές προσταγές, να ετοιμάσουν εικοσιπέντε χιλιάδες στράτευμα. Τ’ ακούνε οι κοτζαμπάσηδες και τους σηκώνονται οι τρίχες της κεφαλής τους. Δίνουν τέλος στην πρώτη τούτη μάζωξη, για να κερδίσουν καιρό να δουν το τι θα κάνουν.
Την άλλη μέρα παίρνει τον λόγο ο Παλαιών Πατρών Γερμανός και βάζει, σαν πληρεξούσιος κι όλων των άλλων, έντεκα ρωτήματα στον Παπαφλέσσα - μια πεπονόφλουδα το καθένα. Και τι δεν του γύρευαν να τους εγγυηθεί! Άρχισαν από το “αν είναι σύμφωνο όλο το έθνος” και τέλειωσαν με το “αν θα μας βοηθήσει η Ρωσία” ή το τι θα κάνουμε “αν μας κηρύξουν τον πόλεμο η Αυστρία ή η Αγγλία”! Ο Παπαφλέσσας, γυρεύοντας να τους γκαρδιώσει, τους αποκρίθηκε πως όλα τάχε προβλέψει η Αρχή.
Πρώτος, έπειτα απ’ αυτά, σύμφωνα με τον Πρωτοσύγγελο Αμβρόσιο Φραντζή, που ήτανε στη σύναξη, μιλάει ο άρχοντας Αντρέας Ζαϊμης:
- Όλα τα παρά του Δικαίου λεχθέντα, είναι άστατα, απελπισμένα, στασιαστικά, ιδιοτελή και σχεδόν μπιρμπάντικα. Και αν λάβωμεν αυτά ως βάσιν έχοντα, αναμφιβόλως παίρνομεν το έθνος εις τον λαιμόν μας και θέλομεν επισύρει εις τας κεφαλάς μας το αιώνιον ανάθεμα, επειδή καμιάς λογής θετικότης δεν υπάρχει υπέρ του ελπιζομένου ισχυρού και υψηλού έργου.
Τα λόγια του Ζαϊμη βρίσκουν σύμφωνους όλους τους άλλους.
- Χάνεται το έθνος μας αν ξεσηκωθούμε, φωνάζουν, γιατί τίποτα δεν είναι έτοιμο.
Ξαναπαίρνει τότε τον λόγο ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, το βαρύ πυροβολικό των αρχόντων και λέει:
Που πολεμοφόδια; Που όπλα; Που χρήματα πολυάριθμα; Που στρατός πεπαιδευμένος; Που στόλος εφωδιασμένος; Όποιον αρχηγόν έχομεν για ν’ αντιπαλαίση εις το τρομερώτατον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εις περίπτωσην μιας εποχής και στιγμής απελπισίας; Οι λαοί μας είναι όχι μόνον άπειροι της οπλοφορίας, αλλά και άοπλοι, δυστυχείς επομένως και ανίκανοι να προοδεύσουν εις τοιούτον έργον δια το οποίον φέρουν επί του τραχήλου των τοσούτων αιώνων Οθωμανικόν ζυγόν, και επομένως πολύ ολίγοι είναι εκείνοι οίτινες έχουν οπωσούν την πείραν του πολεμείν. Αλλά το περισσότερο πλήθος των λαών δεν γνωρίζει καν πως γεμίζονται τα όπλα, πολλώ μάλλον και να πολεμήση το Οθωμανικόν θηρίον. Ας φέρωμεν, αδελφοί, ενώπιόν μας μιαν στιγμήν την καταστροφήν της Πελοποννήσου τω 1769, μ’ όλον ότι τότε εφάνη και στόλος Ρωσικός, όστις ήτο δείγμα τουλάχιστον ότι έλαβεν ενοχήν η Ρωσική Αυτοκρατορία. Αλλ’ εις την εποχήν ταύτην όποια δείγματα θετικότητος έχομεν, για να πιστεύσωμεν όσα λέγει ο Δίκαιος και όσα γράφει ο Υψηλάντης;
Τον πιο κρυφό όμως στοχασμό και φόβο των κοτζαμπάσηδων (σσ. και του επίσημου κλήρου, φυσικά) τον φανέρωσε ο Σωτήρης Χαραλάμπης:
- Άγιοι αρχιερείς κι άρχοντες, πιστεύω αληθινά όσα μας είπε ο σεβάσμιος αρχιμανδρίτης, πως η σεβαστή Αρχή πρόβλεψε παντού να έχει δυνάμεις να κινήσει τον σηκωμό και πως στην Πόλη, όπως λέει, είναι πολλοί οι αρματωμένοι, που και την αρμάδα θα κάψουν και τον σουλτάνο θα σκοτώσουν. Πιστεύω ακόμα, πως η Ρωσία, που έχει την ίδια θρησκεία μ’ εμάς, θα συντροφέψει τον Υψηλάντη με στρατεύματα. Καλά όλ’ αυτά. Μα εμείς εδώ, αφού ξεκάνουμε τους Τούρκους, σε ποιόν θα παραδοθούμε; Ποιόν θα έχουμε ανώτερο; Ο ραγιάς άμα πάρει τα όπλα δεν θα μας ακούει πια και δεν θα μας σέβεται και θα πέσουμε στα χέρια εκείνων, που δεν μπορούν να κρατήσουν το πηρούνι να φάνε! Να, σ’ ανθρώπους ωσάν ετούτον εδώ, λέει και δείχνει τον Νικήτα Φλέσσα, τον αδερφό του Παπαφλέσσα.
Κάλλιο οι Τούρκοι κι ο ραγιάς δούλος, παρά λεύτερο έθνος με τον λαό να ‘χει δικαιώματα!
Τέλος παίρνουν την απόφαση να κλείσουν σε μοναστήρι τον Παπαφλέσσα, για να σιγουρευτούν πως δεν θα ξεσηκώσει τον κόσμο.
- Γρηγόριε, Γρηγόριε! του λένε, όλας τας προτάσεις σου τας ηκούσαμεν και σκεφθέντες σοβαρώτερα, θεωρούμεν τα περί του μεγάλου τούτου έργουάπαντα μηδαμινώτατα και σαθρά. Όλοι οι λόγοι και αι προτάσεις σου είναι ως αποτελέσματα απελπισμένα και υποχρεούσαι παρ’ όλων ημών και του πολυπαθούς έθνους να περιορισθής.
Ο Παπαφλέσσας πια, δεν κρατιέται.
- Για ακούτε δω, τους φωνάζει , η επανάσταση είτε το θέτε είτε όχι θα γίνει! Πάρτε το απόφαση. Αν εσείς γυρεύετε να την μποδίσετε, εγώ πήρα προσταγή από την Αρχή να ξεσηκώσω τον λαό και να την κάνω.
Σταματά, ρίχνει ολόγυρα μια ματιά και λέει:
- Και τότες όποιον βρουν ξαρμάτωτο οι Τούρκοι, ας τον κόψουν…
Αυτό ήταν που τους πονούσε. Πετιέται πάνω ο δεσπότης Παλαιών Πατρών Γερμανός κι αρχίζει να τον βρίζει:
- Είσαι απατεώνας, άρπαγας, εξωλέστατος! του φωνάζει.”
Σε μία επόμενη σύναξη οι προύχοντες αποφάσισαν, μεταξύ άλλων, “Ο Δίκαιος ν’ αναχωρήση εις τα ίδια και να ησυχάση”.
Ήταν αυτοί οι “πατριώτες” οι οποίοι, σύμφωνα με την επίσημη παράδοση, ξεκίνησαν την 25η Μαρτίου την επανάσταση. Αυτοί, που αγωνίστηκαν και κατάφεραν να πετάξουν στο περιθώριο τους ιδρυτές και στυλοβάτες της “Φιλικής”, τους πραγματικούς αγωνιστές του ‘21. Οι προύχοντες, οι κοτζαμπάσηδες και ο (επίσημος) κλήρος της εποχής ήταν εκείνοι που δυσφήμησαν τους “Φιλικούς” και αυτοανακηρύχθηκαν πρωτοστάτες του ελληνικού ξεσηκωμού και σωτήρες του Έθνους. Παρόλο που την ιδέα του ξεσηκωμού την πολέμησαν από την αρχή, βλέποντας στη συνέχεια ότι η σπίθα είχε αρχίσει πλέον να φουντώνει μέσα στο λαό, φρόντισαν να επωφεληθούν από την κατάσταση και να πάρουν τα ηνία της εξουσίας από τους Οθωμανούς, πάντα σε συνεργασία με τα νέα τους αφεντικά από τις αυλές της Δύσης.
Ο Χριστόφορος Περραιβός, αναφερόμενος στην ανυπομονησία των υπόδουλων για τον εθνικό ξεσηκωμό, σκιαγραφεί τον πραγματικό ρόλο των προυχόντων, σημειώνοντας ότι “το πράγμα τέλος πάντων κατήντησε εις τόσον βαθμόν ενθουσιασμού, ώστε και μύριας γλώσσας Δημοσθενικάς αν είχε τις, δια να καθησυχάση την ορμή των Ελλήνων, ου μόνον εκοπίαζεν ματαίως, αλλ’ εκινδύνευεν ακόμη και η ζωή του, επειδή τον ενόμιζον τουρκολάτρην και μάλιστα πολύ περισσότερον υπέκειντο εις τον κίνδυνον οι Αρχιερείς και οι Προύχοντες, ως συνεχή σχέσιν έχοντες μετά των Τούρκων.”
Παρά την διάδοση και την επικράτηση στην κοινή αντίληψη, στις 25 Μαρτίου του 1821 δεν έγινε καμία δοξολογία στην μονή της Αγίας Λαύρας, πράγμα που επιβεβαιώνεται και από τα απομνημονεύματα του Παλαιών Πατρών Γερμανού. Ο μητροπολίτης δεν αναφέρει πουθενά το συγκεκριμένο περιστατικό. Η ημερομηνία αυτή επιλέχθηκε συμβολικά, επί βαυαροκρατίας από τον Βαυαρό βασιλιά Όθωνα, λόγω των εορτασμών του Ευαγγελισμού της θεοτόκου:
ΟΘΩΝ - ΕΛΕΩ ΘΕΟΥ ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
Επί τη προτάσει της Ημετέρας επί των Εκκλησιαστικών Γραμματείας, θεωρήσαντες ότι η ημέρα της 25 Μαρτίου, λαμπρά καθ’ εαυτήν εις πάντα Έλληνα δια την εν εαυτή τελούμενην εορτήν του Ευαγγελισμού της Υπεραγίας Θεοτόκου, είναι προσέτι λαμπρά και χαρμόσυνος δια την κατ’ αυτήν την ημέραν έναρξιν του υπέρ της ανεξαρτησίας αγώνος του Ελληνικού έθνους, καθιερούμεν την ημέραν ταύτην εις το διηνεκές ως ημέραν Εθνικής Εορτής.
Εν Αθήναις την 15 Μαρτίου 1838
ΟΘΩΝ
Ο Σπυρίδων Τρικούπης αναφέρει: “Ψευδής είναι η εν Ελλάδι επικρατούσα ιδέα, ότι εν τη Μονή της Αγίας Λαύρας ανυψώθη κατά πρώτον η σημαία της Ελληνικής επαναστάσεως.” Η συμβολή του θρησκευτικού στοιχείου στην ελληνική επανάσταση είναι αδιαμφισβήτητη, παρόλα αυτά, ο ανθρώπινος παράγοντας είναι εκείνος που έγραψε την εποποιία του ‘21. Το μετεπαναστατικό κράτος σε μια προσπάθεια να δώσει βάρος στον μεταφυσικό παράγοντα άφηνε περιθώριο στην δημιουργία ερείσματος της επίσημης εκκλησίας στην πολιτική ζωή του τόπου. Η επίσημη εκκλησία εξαργύρωσε αρκετά προνόμια, η ανεπίσημη έμεινε… στην ανεπισημότητα της. Όπως σχολιάζει ο Γιάννης Κορδάτος σχετικά με την επιλογή της μέρας του ευαγγελισμού ως ξεκίνημα της επανάστασης, “η εθνική γιορτή έχανε τον πολιτικό, επαναστατικό χαρακτήρα της κι έπαιρνε θρησκευτική απόχρωση”.
Επιστολή του Αλέξανδρου Υψηλάντη προς τα μέλη της Φιλικής Εταιρίας, στις 24 Φεβρουαρίου του 1821:
Αδελφοί της Εταιρίας των Φιλικών.
Έφθασε τέλος πάντων η ποθούμενη εκείνη λαμπρά στιγμή! Ιδού, ο σκοπός των προ χρόνων ενεργειών σας και αγώνων εκτυλήσσεται σήμερον! Η Φιλική Εταιρία θέλει διαμείνει αιωνίως το μόνον σύνθημα της ευδαιμονίας μας.
Σεις, φίλοι μου Συνέταιροι εδείξατε, τι ο καθαρός και θερμός πατριωτισμός δύναται. Από σας τώρα ελπίζει και μεγαλύτερα η Ελλάς εις την ανάστασιν της. Και δικαίως καθότι, αν δια μόνας τας ελπίδας εθυσιάζετε το παν, τι δεν θέλετε πράξει τώρα, ότε ο φαεινός Αστήρ της ελευθερίας έλαμψε;
Άγετε λοιπόν, ω Αδελφοί! Συνδράμετε και την τελευταίαν ταύτην φοράν έκαστος υπέρ την δύναμιν του, εις ωπλισμένους ανθρώπους, εις όπλα, χρήματα και ενδύματαεθνικά, αι δε μεταγενέστεραι Γενεαί θέλουσιν ευλογεί τα ονόματα σας, και θέλουν σας κηρύττει ως τους πρωταιτίους της ευδαιμονίας των.
Ιάσιον τη 24 Φεβρουαρίου 1821
Γενικός Επίτροπος Αρχής
Αλέξανδρος Υψηλάντης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου